Olifa

Czym jest olifa? Olifa to tłusty werniks na bazie oleju lnianego. Receptur na olifę oraz metod olifowania jest wiele. Podstawą do sporządzenia olify jest olej lniany. Do olifowania można zastosować sam zagęszczony olej, olej z żywicami lub olej z dodatkiem sykatyw. Najlepsza olifa jest o barwie jasnej herbaty. Należy pamiętać, że olifa ma znaczny wpływ na zmiany w kolorystyce pigmentów, gdyż  przenika przez wszystkie warstwy malatury. Nieprawidłowo sporządzona olifa może przyczynić się do nadmiernego zżółknięcia warstwy malarskiej, dlatego ważne aby przy wyborze gotowego produktu kierować się jego jakością i pochodzeniem.


W naszej pracowni używamy oleju lnianego sykatywowanego solami kobaltu. Olifa ta została wykonana z oleju tłoczonego na zimno, bielonego i oczyszczonego z substancji białkowych oraz spolimeryzowanego poprzez obróbkę termiczną. Taka olifa ma właściwości szybszego wysychania niż sam olej lniany. Poprzez polimeryzację traci skłonność do żółknięcia, a błona malarska staje się twarda, nie pęka, nie pęcznieje, uodparnia się na czynniki zewnętrze.


Przechowywanie olify Olifę należy przechowywać w temperaturze pokojowej, w jasnym miejscu. Pojemnik z olifą powinien być dobrze zamknięty. Olifa w niezamkniętej lub nie wypełnionej całkowicie butelce pod wpływem powietrza gęstnieje i tworzy na powierzchni rodzaj błony.


Olifowanie ikony

Na olifowanie ikony należy zarezerwować sobie kilkanaście godzin. Kontrolowanie tego procesu jest niezmiernie ważne, gdyż bardzo łatwo zniszczyć swoją pracę, a usunięcie olify jest dość kłopotliwe i najczęściej kończy się zniszczeniem ikony.

Ikonę można zaolifować już po kilku dniach od jej namalowania, jednak nie wcześniej niż po 3 dniach. Najlepiej zrobić to po około 3 tygodniach. Warto zaznajomić się z właściwościami poszczególnych pigmentów, aby uniknąć niemiłych niespodzianek w postaci wytrącania do olify pigmentu. Najczęściej zdarza się to z pigmentami czerwonymi. Dobrze jest zaszelakować wyzłocone asystki oraz podpisy wykonane na złocie, które mogą przy nakładaniu olify ulec uszkodzeniu.


Przed nałożeniem olify należy starannie oczyścić ikonę z kurzu. Ikonę można ogrzać poprzez wystawienie jej na słońce lub po prostu suszarką do włosów. Podgrzać można również samą olifę. Aby nie poparzyć się podczas nakładania olify, nie należy jej podgrzewać powyżej temperatury 40 st. C. Olifę na ikonę można nałożyć cienko pędzlem lub w przypadku ikon z kowczegiem można zalać malaturę po górną krawędź bordiury (grubość olify na malaturze to 2-4mm).

Zaletą pierwszego sposobu olifowania jest szybkość, wadą zaś jest to, że do warstwy oleju łatwiej przyczepiają się, trudne do usunięcia, drobinki kurzu.


Olifowanie ikony poprzez zalanie malatury polega na położeniu grubej warstwy olify i pozostawieniu jej na ikonie przez 3 do 6 godzin. W tym czasie należy sprawdzać czy olifa jest równomiernie wchłaniana przez warstwę  malarską, czyli nie tworzą się tzw. suche wyspy. Jest to związane z różną chłonnością poszczególnych pigmentów. Suche wyspy najczęściej pojawiają się w obszarze jasnych kolorów, szczególnie na partiach cielesnych. Jeżeli takie miejsca pojawią się trzeba je pokryć olifą za pomocą pędzla lub wcierając olifę palcem.

Ważną sprawą na jaką należy zwrócić uwagę jest lepkość olify. Pod wpływem powietrza olifa gęstnieje. Nadmiar zbyt gęstego oleju będzie trudny do usunięcia, a utworzona grubsza warstwa tego werniksu będzie powodować występowanie na ikonie plackowatych miejsc o większym połysku niż miejsca sąsiednie. Z kolei zbyt wczesne ściągnięcie olify spowoduje, że ikona pozostanie matowa, a na jej powierzchni nie utworzy się warstwa izolująca.


W tym przypadku istotne jest wyczucie odpowiedniego momentu do zdjęcia nadmiaru olify. Otóż, kiedy pomiędzy palcami olifa zaczyna się lekko ciągnąć, wówczas należy zdjąć z ikony jej nadmiar. Olifę zbiera się dłonią lub specjalną ściągaczką,  a zebrany nadmiar werniksu można przełożyć do słoika lub wytrzeć w papierowy ręcznik. Należy pamiętać aby używać ręczników bezpyłowych, które nie zostawią kłaczków na świeżym werniksie. Po ściągnięciu olify z ikony należy np. palcem bardzo dokładnie wetrzeć pozostałość olify w malaturę. Następnie zaolifowaną ikonę należy zabezpieczyć przed kurzem. W tym celu najlepiej ustawić ikonę pionowo np. na sztaludze, i pod papierem pozostawić do całkowitego schnięcia (aż olifa przestanie być lepka). Czas schnięcia olify w dużej mierze zależy od mikroklimatu pomieszczenia, ale również od zewnętrznych warunków atmosferycznych (np. niskie temperatury czy deszczowa pogoda wydłużają cały proces).


Olifowanie jest jednym z najtrudniejszych etapów pracy nad ikoną. Prawidłowe wykonanie werniksowania wymaga doświadczenia. Poprzez nieumiejętne nałożenie olify może dojść do uszkodzenia ikonę, w związku z tym niezbędne doświadczenie najlepiej zdobyć na mniej wartościowych własnych pracach.

Copyright © Pracownia Ikon pw. św. Mikołaja Cudotwórcy.